Jak sprawdzić, czy auto ma filtr cząstek stałych?

Filtr cząstek stałych, znany szerzej jako DPF (Diesel Particulate Filter) lub FAP w autach francuskich, a w nowszych jednostkach benzynowych jako GPF (Gasoline Particulate Filter), to dziś standardowy element układu wydechowego. Jego zadaniem jest wyłapywanie i neutralizowanie rakotwórczych cząstek sadzy, co ma bezpośredni wpływ na jakość powietrza. Jednak dla wielu kierowców, zwłaszcza na rynku aut używanych, jego obecność i sprawność to pole minowe. Niestety, proceder usuwania filtrów wciąż istnieje, a zakup samochodu z taką modyfikacją to prosta droga do poważnych problemów - zarówno finansowych, jak i prawnych. Wiedza, jak samodzielnie zweryfikować stan faktyczny, jest bezcenna.

Informacje w zasięgu ręki - dokumenty i numer VIN

Pierwszym, najprostszym krokiem jest analiza dokumentacji i specyfikacji fabrycznej pojazdu. Choć w polskim dowodzie rejestracyjnym nie znajdziemy bezpośredniej informacji o DPF, kluczem może być norma emisji spalin. Zasadniczo, niemal każdy samochód z silnikiem Diesla spełniający normę Euro 5 (obowiązkową od 2011 roku) musiał być wyposażony w filtr cząstek stałych. W przypadku normy Euro 4 bywało różnie - często był to element opcjonalny. Najpewniejszym źródłem informacji jest jednak numer VIN. Korzystając z internetowych dekoderów lub prosząc o rozkodowanie w ASO, otrzymamy pełną listę wyposażenia fabrycznego. Jeśli na liście widnieje pozycja oznaczająca filtr cząstek stałych, mamy pierwszy dowód, że auto opuściło fabrykę z tym podzespołem.

Oględziny podwozia - gdzie szukać filtra?

Teoria to jedno, a praktyka drugie. Niezbędna jest inspekcja wizualna układu wydechowego, najlepiej na kanale lub podnośniku. Filtr DPF to charakterystyczna, metalowa puszka, większa od typowego katalizatora, wkomponowana w rurę wydechową. Zazwyczaj znajduje się blisko silnika, tuż za turbosprężarką, aby móc szybko osiągnąć wysoką temperaturę niezbędną do regeneracji. W niektórych modelach może być umieszczony dalej, w środkowej części podwozia. Czego szukać? Po pierwsze, samej obecności puszki. Po drugie, i to niezwykle istotne, należy zwrócić uwagę na obecność podłączonych do niej przewodów. Do filtra zawsze prowadzą co najmniej dwa cienkie metalowe przewody (do czujnika różnicy ciśnień) oraz często jeden lub więcej czujników temperatury spalin z kablami. Jeśli widzimy puszkę, ale nie ma przy niej żadnego okablowania, a w miejscu przewodów ciśnieniowych są zaślepki lub co gorsza, są one ucięte - to niemal pewny znak, że filtr został usunięty lub wyłączony programowo.

Test "białej rękawiczki" - co zdradza końcówka wydechu?

To prosty, ale zaskakująco skuteczny test, który można wykonać w kilka sekund. W samochodzie ze sprawnym i obecnym filtrem DPF lub GPF wnętrze końcówki rury wydechowej powinno być praktycznie czyste. Może znajdować się tam co najwyżej delikatny, szary lub brązowawy nalot - to popiół, który jest produktem ubocznym spalania sadzy i oleju. Jeżeli jednak po przejechaniu palcem (najlepiej w rękawiczce) po wewnętrznej stronie wydechu, na palcu zostanie czarna, tłusta sadza, jest to bardzo silny sygnał alarmowy. Taki osad świadczy o tym, że cząstki stałe nie są filtrowane i swobodnie wydostają się na zewnątrz. To niemal pewny dowód na brak filtra lub jego całkowitą niesprawność (np. pęknięty wkład ceramiczny).

Diagnostyka komputerowa - niepodważalny dowód

Najpewniejszą metodą weryfikacji jest podłączenie samochodu do komputera diagnostycznego. Nawet prosty interfejs OBD-II i odpowiednia aplikacja na smartfonie mogą dostarczyć cennych informacji. W programie diagnostycznym należy wejść w parametry pracy silnika (tzw. live data) i odszukać wartości związane z filtrem cząstek stałych. Kluczowe odczyty to: różnicowe ciśnienie DPF (pokazuje stopień zapełnienia), temperatura spalin przed i za filtrem oraz obliczony przez sterownik poziom napełnienia sadzą i popiołem. Jeśli te parametry są dostępne, a ich wartości zmieniają się w zależności od obrotów silnika, oznacza to, że filtr jest na swoim miejscu i komunikuje się z jednostką sterującą. Jeśli natomiast wartości są stałe, wynoszą zero lub sekcja DPF jest w ogóle niedostępna w sterowniku - mamy do czynienia z programowym usunięciem filtra.

Pułapka na kupującego - fizycznie obecny, ale pusty w środku

Należy być świadomym najbardziej podstępnej praktyki - pozostawienia oryginalnej obudowy filtra i usunięcia z niej wkładu ceramicznego. Z zewnątrz wszystko wygląda poprawnie, są czujniki i przewody. Taki zabieg niemal zawsze idzie w parze z ingerencją w oprogramowanie sterownika silnika lub zastosowaniem tzw. emulatora DPF, który oszukuje komputer, wysyłając mu fałszywe, prawidłowe sygnały. Jak to wykryć? Diagnostyka komputerowa może pokazać podejrzanie stałe, idealne wartości ciśnienia różnicowego, które nie zmieniają się wraz ze wzrostem obciążenia silnika. Drugim sygnałem są nieoryginalne spawy na obudowie filtra - ślad po jej rozcinaniu i ponownym spawaniu. Ostatecznym dowodem będzie oczywiście test zadymienia na stacji kontroli pojazdów, który bezlitośnie obnaży brak wkładu filtrującego.

A co z silnikami benzynowymi? Poznaj GPF

Wraz z rozwojem technologii bezpośredniego wtrysku paliwa, również silniki benzynowe zaczęły emitować znaczne ilości drobnych cząstek sadzy. W odpowiedzi na zaostrzone normy emisji spalin (głównie Euro 6d), producenci zaczęli masowo stosować filtry cząstek stałych dla jednostek benzynowych, czyli GPF. Działają one na podobnej zasadzie co DPF, choć ich regeneracja jest znacznie prostsza i rzadziej sprawia problemy. Wszystkie opisane powyżej metody weryfikacji - od sprawdzenia VIN, przez oględziny i test czystości wydechu, aż po diagnostykę komputerową - mają pełne zastosowanie również w przypadku aut z silnikami benzynowymi wyprodukowanymi po około 2018 roku.

Dlaczego weryfikacja jest tak istotna? Konsekwencje braku filtra

Zakup samochodu z usuniętym filtrem cząstek stałych to tykająca bomba. Po pierwsze, taki pojazd jest niedopuszczony do ruchu i nie przejdzie rzetelnego badania technicznego. W przypadku kontroli drogowej, zwłaszcza za granicą, grozi za to bardzo wysoki mandat i zatrzymanie dowodu rejestracyjnego. Po drugie, koszty przywrócenia układu do stanu fabrycznego są ogromne - zakup nowego, oryginalnego filtra z czujnikami i ponowne wgranie oprogramowania to wydatek rzędu wielu tysięcy złotych. Niewłaściwe usunięcie filtra może też negatywnie wpływać na żywotność turbosprężarki i samego silnika. Świadoma weryfikacja przed zakupem to nie tylko oszczędność pieniędzy i nerwów, ale także wyraz odpowiedzialności za środowisko i zdrowie nas wszystkich.